QUY ĐỊNH ĐÓNG BẢO HIỂM XÃ HỘI (BHXH) CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG 2026

Bảo hiểm xã hội là chính sách an sinh xã hội cốt lõi và là nghĩa vụ bắt buộc của doanh nghiệp khi sử dụng lao động. Việc thực hiện đúng quy định về mức đóng, tỷ lệ trích nộp và thời hạn đóng bảo hiểm xã hội không chỉ bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người lao động mà còn giúp doanh nghiệp tránh các rủi ro pháp lý và các khoản phạt tài chính nghiêm trọng.

1. Tỷ lệ trích đóng BHXH bắt buộc năm 2026

Tỷ lệ trích đóng các khoản bảo hiểm bắt buộc bao gồm: Bảo hiểm xã hội (BHXH), Bảo hiểm y tế (BHYT) và Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) được phân bổ giữa người sử dụng lao động (doanh nghiệp) và người lao động như sau:

• Doanh nghiệp đóng (Tổng cộng 21.5%):
  • Quỹ hưu trí và tử tuất: 14%
  • Quỹ ốm đau và thai sản: 3%
  • Quỹ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp (TNLĐ-BNN): 0.5% (hoặc 0.3% nếu doanh nghiệp đáp ứng điều kiện giảm đóng).
  • Bảo hiểm y tế: 3%
  • Bảo hiểm thất nghiệp: 1%
• Người lao động đóng (Tổng cộng 10.5%):
  • Quỹ hưu trí và tử tuất: 8%
  • Bảo hiểm y tế: 1.5%
  • Bảo hiểm thất nghiệp: 1%

Tổng tỷ lệ trích đóng vào các quỹ bảo hiểm là 32% trên mức lương làm căn cứ đóng BHXH.

2. Tiền lương làm căn cứ trích đóng BHXH

Nhiều doanh nghiệp thường gặp vướng mắc hoặc vi phạm trong việc xác định các khoản thu nhập làm căn cứ tính đóng bảo hiểm xã hội:

• Các khoản phải tính đóng BHXH: Gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh; phụ cấp lương (phụ cấp chức vụ, chức danh, phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp thâm niên, phụ cấp độc hại, nguy hiểm, phụ cấp khu vực, phụ cấp lưu động, phụ cấp thu hút); và các khoản bổ sung khác xác định được mức tiền cụ thể cùng với mức lương thỏa thuận trong hợp đồng lao động và trả thường xuyên trong mỗi kỳ trả lương.
• Các khoản không phải đóng BHXH: Tiền thưởng theo quy định của Bộ luật Lao động (thưởng Tết, thưởng sáng kiến, năng suất); tiền ăn giữa ca; các khoản hỗ trợ xăng xe, điện thoại, đi lại, tiền nhà ở, tiền giữ trẻ, nuôi con nhỏ; hỗ trợ khi người lao động có thân nhân qua đời, kết hôn, sinh nhật.

3. Căn cứ pháp lý

Các quy định về nghĩa vụ đóng BHXH được áp dụng dựa trên:

• Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 (hoặc các quy định sửa đổi, bổ sung có hiệu lực năm 2026).
• Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14.
• Nghị định số 12/2022/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lao động, bảo hiểm xã hội.

4. Mức xử phạt khi chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH

Cơ quan BHXH và cơ quan quản lý lao động thực hiện thanh tra, kiểm tra rất gắt gao hành vi chậm nộp hoặc trốn đóng BHXH. Doanh nghiệp vi phạm sẽ đối mặt với các hình thức chế tài nghiêm khắc:

• Phạt tiền hành chính: Doanh nghiệp chậm đóng BHXH sẽ bị phạt tiền với mức phạt từ 12% đến 15% tổng số tiền chậm đóng tại thời điểm lập biên bản vi phạm hành chính, nhưng tối đa không quá 75.000.000 đồng. Ngoài ra, doanh nghiệp buộc phải nộp đủ số tiền chậm đóng và khoản tiền lãi tính trên số tiền chậm đóng theo lãi suất cơ bản do Ngân hàng Nhà nước công bố.
• Rủi ro hình sự: Hành vi cố tình trốn đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động với số tiền lớn hoặc tái phạm nhiều lần có thể cấu thành tội "Trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động" theo Điều 216 Bộ luật Hình sự.